Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1115 z dnia 31 maja 2023 r. w sprawie udostępniania na rynku unijnym i wywozu niektórych towarów i produktów związanych z wylesianiem i degradacją lasów oraz uchylenia rozporządzenia (UE) nr 995/2010 (dalej: „Rozporządzenie EUDR”) ma na celu zminimalizowanie wpływu Unii Europejskiej na wylesianie i degradację lasów na całym świecie oraz zmniejszenie jej wkładu w emisje gazów cieplarnianych i globalną utratę różnorodności biologicznej.
W tym celu EUDR ustanawia przepisy regulujące wprowadzanie do obrotu i udostępnianie na rynku unijnym, a także wywóz z UE, określonych towarów. Nie będą one mogły zostać wprowadzane do obrotu ani udostępniane na rynku UE ani z niego wywożone, o ile nie spełniają następujących warunków:
- nie powodują wylesiania;
- zostały wyprodukowane zgodnie z właściwymi przepisami kraju produkcji; oraz
- przedłożono w ich sprawie oświadczenie o należytej staranności.
EUDR wprowadza katalog tzw. odnośnych towarów obejmujący bydło, kakao, kawę, palmę olejową, kauczuk, soję oraz drewno.
Regulacje EUDR dotyczą wszystkich uczestników łańcucha dostaw odnośnymi produktami (wymienionymi w Załączniku I do EUDR) na obszarze UE (a de facto również m.in. producentów z krajów trzecich, którzy zostaną przymuszeni do pomocy w realizacji wynikających z EUDR obowiązków).
W pierwszej kolejności EUDR wprowadza kategorię tzw. „podmiotów”, zdefiniowanych jako wprowadzających odnośne produkty do obrotu (udostępniających je na rynku unijnym po raz pierwszy) oraz wywożących towar poza UE. Co istotne, za podmiot wprowadzający odnośne produkty do obrotu, w przypadku gdy ich importu na obszar UE dokonuje podmiot z siedzibą poza UE, EUDR uznaje pierwszy mający siedzibę w UE podmiot udostępniający takie odnośne produkty na rynku.
W rezultacie, z nabyciem statusu „podmiotu”, będzie wiązała się:
- dostawa (odpłatna lub nieodpłatna) odnośnych produktów wymienionych w Załączniku I do EUDR:
- wyprodukowanych we własnym zakresie,
- nabytych od podmiotu z siedzibą w kraju spoza UE, który dokonał ich importu,
- import (dopuszczenie towarów do obrotu w UE) i eksport (w ramach procedury wywozu) towarów wymienionych w Załączniku I do EUDR.
Drugą kategorię stanowią „podmioty handlowe” i tworzą ją wszyscy uczestnicy łańcucha dostaw inni niż „podmiot”, którzy w ramach swojej działalności handlowej udostępniają odnośne produkty na rynku. Zwrot „udostępnianie na rynku” należy rozumieć jako każde odpłatne lub nieodpłatne dostarczanie odnośnego produktu do celów dystrybucji, konsumpcji lub używania na rynku unijnym w ramach działalności handlowej.
Zakres tych obowiązków wyznacza przede wszystkim rola i miejsce, jaki zajmuje dany podmiot w łańcuchu dostaw odnośnymi produktami (wymienionymi w Załączniku I do EUDR), tj. czy należy do kategorii „podmiotów” czy „podmiotów handlowych”. Żadne obowiązki nie spoczywają natomiast na ostatecznych konsumentach odnośnych produktów.
Szerszy zakres obowiązków dotyczy „podmiotów”. Przed wprowadzeniem odnośnych produktów do obrotu (lub przed ich wywozem), powinny one dochować należytej staranności zmierzającej do wykazania, że produkty te nie powodują wylesiania oraz zostały wyprodukowane zgodnie z właściwymi przepisami kraju produkcji.
Należyta staranność obejmuje:
- gromadzenie informacji, danych i dokumentów uwzględniających opis i ilość odnośnych produktów, kraj produkcji, geolokalizację działek produkcji odnośnych towarów, dane producenta i dostawców oraz informacje rozstrzygające, że odnośne produkty nie powodują wylesiania i zostały wyprodukowane zgodnie z przepisami kraju produkcji;
- ocenę ryzyka, czy odnośne produkty są niezgodne z wymogami EUDR obejmującej m.in. kategorię ryzyka przypisaną do kraju produkcji (Komisja Europejska ustanowi system oceny według kategorii wysokiego, standardowego i niskiego ryzyka), powszechność wylesiania oraz obecność ludności rdzennej w kraju produkcji, czy złożoność łańcucha dostaw;
- w razie zaistnienia ryzyka niezgodności odnośnych towarów z wymogami EUDR konieczne będzie podjęcie środków zmniejszających to ryzyko, m.in. sprowadzających się do uzyskania dodatkowych informacji, danych lub dokumentów czy przeprowadzenia niezależnych badań lub audytów.
Przed wprowadzeniem odnośnych produktów do obrotu (lub przed ich wywozem) konieczne będzie również przedłożenie oświadczenia o należytej staranności obejmującego część zgromadzonych informacji (pkt 1), dane identyfikujące „podmiot” oraz oświadczenie o niestwierdzeniu ryzyka niezgodności odnośnych produktów z EUDR. Oświadczenie będzie składane za pomocą systemu informatycznego, który zgodnie z założeniami EUDR ma zostać udostępniony do 30 grudnia 2024 r.
W celu dochowania należytej staranności „podmioty” będą także obowiązane do wprowadzenia i aktualizacji procedur i środków, aby zapewnić zgodność odnośnych produktów z wymogami EUDR.
Z kolei w przypadku „podmiotów handlowych” zakres ich obowiązków uzależniony jest również od ich przynależności do kategorii MŚP (mikro, małych i średnich przedsiębiorców). Co istotne, klasyfikacji pod tym kątem należy dokonać w oparciu o progi wyznaczone w ustawodawstwie unijnym, a nie przepisami Prawa przedsiębiorców.
Obowiązki „podmiotów handlowych” niebędących MŚP (a więc dużych przedsiębiorców) są w istocie zbieżne z przedstawionymi powyżej obowiązkami „podmiotów”. Węższy zakres obowiązków dotyczy natomiast „podmiotów handlowych” będących MŚP – ogranicza on do zgromadzenia informacji, że odnośne produkty, które zamierzają udostępnić na rynku nie powodują wylesiania, zostały wyprodukowane zgodnie z właściwymi przepisami kraju produkcji, numeru referencyjnego złożonego oświadczenia o należytej staranności oraz informacji dotyczących dostawców.
Warto podkreślić, że EUDR zawiera również kilka uproszczeń uzależnionych od posiadania statusu MŚP.
W tej chwili brak jest implementacji do polskiego prawodawstwa dyrektywy EUDR, w związku tym brak przepisów wykonawczych. Polski prawodawca jest zobowiązany do przygotowania takich przepisów najpóźniej do końca roku, w związku z tym, że Dyrektywa zaczyna obowiązywać od 30 grudnia 2024 r.
Należy pamiętać, że rozporządzenia są aktami prawnymi o bezpośrednim zastosowaniu we wszystkich państwach członkowskich Unii Europejskiej. Oznacza to, że od momentu wejścia w życie rozporządzenie ma zastosowanie automatycznie i jednolicie w całej Unii Europejskiej. Z tego powodu, niezależnie od etapu przygotowań krajowych, powinno się już teraz rozpocząć przygotowania do spełnienia wymogów określonych w Rozporządzeniu EUDR.
EUDR dotyczy przede wszystkim towarów i produktów związanych z wylesianiem. Chociaż rozporządzenie nie jest bezpośrednio skierowane do sektora opakowaniowego, może pośrednio wpływać na niektóre rodzaje opakowań, do produkcji których wykorzystuje się określone surowce. Mowa tu m.in. o opakowaniach z papieru i tektury, pochodnych oleju palmowego i gumy stosowanej do uszczelnień, uszczelek i rękawic ochronnych stosowanych w procesie pakowania.
Wspomniane rodzaje opakowań są pozyskiwane z drewna, jednego z surowców podlegających rozporządzeniu EUDR, dlatego firmy produkujące opakowania papierowe i tekturowe będą musiały upewnić się, że drewno wykorzystane w ich opakowaniach nie jest pozyskiwane z obszarów wylesianych.
/Aktualizacja/
W grudniu 2024 r. Parlament Europejski przyznał dodatkowo 12 miesięcy na tzw. okres przejściowy, co sprawia, że prawo będzie miało zastosowanie od 30 grudnia 2025 r. dla dużych i średnich firm oraz od 30 czerwca 2026 roku dla mikro i małych przedsiębiorstw.
Ministerstwo Klimatu i Środowiska intensywnie pracuje nad wdrożeniem tych przepisów w Polsce, aby zapewnić ich pełne obowiązywanie zgodnie z nowymi terminami.
